Beenmergdonors worden tegenwoordig steeds vaker aangeduid met de algemene term stamceldonor. Dat is een korter woord voor bloedstamceldonor. Een stamceltransplantatie kan voor mensen met een kwaadaardige bloedziekte levensreddend zijn. Voorbeelden van deze bloedziekten zijn leukemie, Non-Hodgkin Lymfoom (NHL), de ziekte van Hodgkin (MH) en de ziekte van Kahler.

Wanneer komt stamceltransplantatie voor?

Intensieve chemotherapie beschadigt het beenmerg. Bij sommige patiënten is deze beschadiging zo ernstig, dat voor herstel moedercellen (stamcellen) nodig zijn. Via stamceltransplantatie kan de patiënt deze cellen verkrijgen. Ook bij jonge kinderen kan stamceltransplantatie plaatsvinden. Dit gebeurt als blijkt dat door een aangeboren afwijking de stamcellen niet goed functioneren of zelfs ontbreken.

Wie kan stamceldonor worden?

Gezonde mensen in de leeftijd van 18 tot ongeveer 45 jaar die bloeddonor (willen) zijn, kunnen zich ook als stamceldonor aanmelden bij een van de regionale bloedbanken. Bij de Stamceldonorbank in Nijmegen kunnen tevens niet-bloeddonors zich aanmelden. Ook familieleden van patiënten waarbij in het kader van familieonderzoek een weefseltypering is gedaan, kunnen zich aanmelden.

Aanmelden als stamceldonor

De stamceldonorbank is opgesplitst in Europdonor Nijmegen, die het stamceldonorbestand in regio Zuidoost beheert, en Europdonor Leiden, die de rest van het bestand coordineert. Voor contactgegevens kan men terecht op de sites van de Stichting Stamceldonorbank Europdonor Nijmegen (SEN) en Stichting Europdonor in Leiden.

Overeenkomst in weefsels

Bij een stamceldonor wordt een kleine hoeveelheid (20 ml) bloed extra afgenomen om een weefseltypering te verrichten. Dit is van belang voor een succesvolle stamceltransplantatie: de weefseltypering van donor en ontvanger moeten zo veel mogelijk overeenkomen.

Stamceldonorbank

De uitslag van de weefseltypering wordt opgeslagen in het bestand van de stamceldonorbank. Pas op het moment dat een patiënt een stamceltransplantatie nodig heeft, benadert de bloedbank een donor met een overeenkomstige weefseltypering. Donatie van stamcellen is altijd anoniem, tenzij het gaat om donatie aan een familielid.

Hoe verloopt stamceldonatie?

Er zijn twee methoden om stamcellen af te nemen: uit het beenmerg of uit het bloed. Stamceldonatie gebeurt in het Leids UMC of UMC St. Radboud, afhankelijk van waar de donor staat geregistreerd.

Bij afname uit het beenmerg wordt een naald in de achterzijde van het bot van het bekken een kleine hoeveelheid (2 tot 3 procent) stamcellen opgezogen. De ingreep gebeurt onder (volledige) narcose en duurt ongeveer een uur. Uiterlijk een dag na de afname kan de donor weer naar huis.

Bij afname uit het bloed worden stamcellen uit het bloed gefilterd middels een celscheider. Dit heet stamcelaferese. Stamcellen komen normaal niet in het bloed voor, maar door tijdelijke toediening van een lichaamseigen groeifactor neemt het aantal stamcellen in het beenmerg in korte tijd toe. Een deel van de stamcellen verlaat dan het beenmerg en komt in het bloed.  De donor hoeft bij deze procedure niet onder narcose.

Stamceltransplantatie

De afgenomen stamcellen worden in het laboratorium gezuiverd. De patiënt krijgt de stamcellen in de vorm van een bloedtransfusie toegediend.

Kosten voor de donor

De stamceldonorbank vergoed alle reiskosten omtrent de donatie en indien nodig de overnachting voorafgaand aan de donatie.

Voor stamceldonors in loondienst geldt dat de dag voor de afname, dag van afname en de dagen van ziekte naderhand via een formulier van het UWV vergoed worden. Eis hierbij is dat de werkgever de persoon ziekmeldt bij het UWV. Het informatiegesprek en de medische keuring vallen hier niet onder.

Voor stamceldonors die een eigen bedrijf hebben geldt dat als zij zijn aangesloten zijn bij een bedrijfsvereniging, zij dit ook bij het UWV terug kunnen vragen. Voor de donors die niet aangesloten zijn wordt een vergoeding aangeboden. De stamceldonorbank vraagt hen om vooraf een inschatting te maken van de kosten en dit wordt besproken in de staf. De stamceldonorbank is een non-profit stichting met beperkte middelen en kan dus geen grote bedragen vergoeden.

Meer informatie

Meer informatie is te vinden op de sites van de Stichting Stamceldonorbank Europdonor Nijmegen (SEN) en Stichting Europdonor in Leiden. Zij zijn onder meer verantwoordelijk voor het nationale stamceldonorbestand en internationale contacten rondom stamceldonatie. Ook in de brochure Stamceldonor, van Levensbelang staat meer informatie.