De regels voor orgaandonatie zijn vastgelegd in de Wet op de Orgaandonatie (WOD) die in 1998 in werking trad. Ook donatie bij leven is geregeld in de WOD. Donatie bij leven kan risico's voor de gezondheid met zich meebrengen. De wet staat donatie bij leven alleen onder bepaalde voorwaarden toe. Voor kinderen, jongeren onder de 18 jaar en wilsonbekwame personen gelden extra beperkingen.

Het besluit tot donatie bij leven moet volgens de wettelijke voorwaarden in volstrekte vrijheid zijn genomen. Er mag geen morele druk zijn uitgeoefend. De arts die het orgaan zal verwijderen, moet nagaan of aan deze voorwaarden is voldaan.

Gevolgen voor donor

In sommige gevallen heeft de donatie blijvende gevolgen voor de gezondheid van de donor. Donatie mag dan alleen plaatsvinden als de ontvanger in levensgevaar verkeert en elk vooruitzicht op herstel ontbreekt. De arts moet de donor op duidelijke wijze informeren over de mogelijke gevolgen van de donatie. De donor hoeft zelf geen kosten te maken voor de donatie, maar mag er ook niet aan verdienen. De vergoeding is dan ook nooit hoger dan de kosten.

Bloeddonatie valt niet onder de Wet op de orgaandonatie (WOD), maar wordt geregeld in de Wet inzake bloedvoorziening (1997).

Extra beperkingen jongeren en wilsonbekwame personen

Een persoon is wilsbekwaam op een bepaald gebied als deze persoon zich een mening over dat onderwerp kan vormen. Ook moet de persoon de gevolgen van een daaropvolgende keuze kunnen overzien. Bij orgaandonatie geldt dus: de betrokkene moet zich een mening kunnen vormen over orgaandonatie bij leven. Daarnaast moet de persoon de gevolgen van een keuze voor (of tegen) donatie bij leven kunnen overzien. Is dat niet het geval, dan is de betrokkene wilsonbekwaam wat het onderwerp orgaandonatie betreft.

Voor kinderen, jongeren tot 18 jaar en wilsonbekwame personen gelden naast de voorwaarden nog extra beperkingen:

• Alleen organen en weefsels die weer aangroeien komen voor donatie in aanmerking, zoals stamcellen. Jongeren en wilsonbekwame personen kunnen bij leven dus geen nier afstaan;

• De ontvanger moet een bloedverwant zijn (tot en met de tweede graad). Deze bloedverwant verkeert in levensgevaar en heeft geen andere mogelijkheden beter te worden;

• Zowel de wettelijke vertegenwoordiger (ouders/voogd, curator, mentor) als de rechter moet toestemming geven voor de donatie;

• De arts die het orgaan verwijdert moet alle betrokkenen op duidelijke wijze informeren over de donatie en de gevolgen ervan voor de donor.

Meer informatie

De volledige tekst van de Wet op Orgaandonatie is te vinden op de website van de wet- en regelgeving van de overheid.